Mavzu
Sinf: 10-sinf
Yo'nalish: Advanced UX/UI dizayn va Advanced Front-end
Hafta: 1-hafta, 3-dars
Darsning qisqacha mazmuni
Ushbu darsda biz raqamli mahsulotlarning muvaffaqiyatini belgilovchi uchta asosiy tamoyil — Usability (foydalanish qulayligi), Accessibility (kirish imkoniyati va inklyuzivlik) hamda Simplicity (soddalik va minimalizm) bilan chuqur tanishamiz. Siz dunyoning eng mashhur brendlari (Netflix, Google, Airbnb, Apple, Slack, Microsoft, Amazon) ushbu qoidalarni qanday amalda qo'llashini, kognitiv psixologiya qonunlarini (Hick qonuni, Miller qonuni) va kontrast talablarini o'rganasiz.
Asosiy tushunchalar va atamalar
| Atama | Inglizcha | Tavsif |
|---|---|---|
| Usability | Usability | Mahsulotdan foydalanishning qulayligi, oson o'rganilishi va samaradorligi |
| Accessibility | Accessibility | Har qanday jismoniy yoki texnik imkoniyatga ega insonlar uchun to'siqsiz kirish |
| Simplicity | Simplicity | Ortiqcha bezak va elementlardan holi, vazifaga yo'naltirilgan toza dizayn |
| Hick qonuni | Hick's Law | Tanlov variantlari ko'paygan sari foydalanuvchining qaror qabul qilish vaqti ortadi |
| Miller qonuni | Miller's Law | Inson qisqa muddatli xotirasi bir vaqtda $7 \pm 2$ ta axborot bo'lagini eslab qoladi |
| Rang kontrasti | Color Contrast | Matn va fon o'rtasidagi rang yorug'lik nisbati (WCAG minimal 4.5:1) |
| 1-Click xarid | One-Click buy | Amazon tomonidan kiritilgan, bitta bosishda xaridni yakunlash texnologiyasi |
Nazariy xulosa
1. 3 asosiy poydevor
- Usability: Mahsulot o'z vazifasini tez, aniq va muammosiz bajarishga xizmat qiladi.
- Accessibility: Ko'rish, eshitish yoki harakatida nuqsoni bor shaxslar, shuningdek maxsus sharoitdagi insonlar uchun qulaylik.
- Simplicity: Foydalanuvchining aqliy yuklamasini kamaytiruvchi ixchamlik.
2. Jahon brendlarining 7 ta tamoyili
- Netflix: Shaxsiy qiziqishlarga asoslangan UCD personalizatsiyasi.
- Google Material Design: Barcha ilovalarda yagona izchillik (Consistency).
- Airbnb: Imkoniyati cheklangan sayohatchilar uchun to'liq Accessibility filtrlari.
- Apple: Chalg'ituvchi unsurlarsiz toza va sodda minimalizm (Simplicity).
- Slack: Tezkor fikr-mulohaza va harakat tasdiqlari (Feedback).
- Microsoft Office: Har qanday darajadagi mutaxassis uchun moslashuvchanlik (Flexibility).
- Amazon: Xarid bosqichlarini bitta harakatga siqib chiqargan Usability (1-Click).
Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar
1-topshiriq oson
Usability va Accessibility o'rtasidagi asosiy farqni 2 jumlada tushuntiring va har biriga kundalik dasturlardan bittadan misol keltiring.
2-topshiriq oson
WCAG xalqaro qoidasiga ko'ra oddiy matn va fon o'rtasidagi minimal kontrast koeffitsiyenti necha bo'lishi kerak? Nega oq fonda och sariq yoki och kulrang matn ishlatish taqiqlanadi?
3-topshiriq oson
Amazon kompaniyasining "1-Click" funksiyasi foydalanuvchining qaysi og'riqli nuqtasini (pain point) bartaraf etadi?
4-topshiriq o'rta
Apple interfeyslaridagi "Simplicity" (soddalik) tamoyili bilan dizaynning "qashshoqligi" (funktsiyaning yo'qligi) o'rtasida qanday chegara bor? Soddalashtirish foydalanuvchiga qanday yordam beradi?
5-topshiriq o'rta
Miller qonuniga ($7 \pm 2$) ko'ra, veb-saytning asosiy navigatsiya menyusida nechta bo'lim bo'lishi tavsiya etiladi? Agar menyuda 18 ta bo'lim bo'lsa, uni qanday to'g'ri qayta guruhlash mumkin?
6-topshiriq o'rta
Hick qonunini hayotiy misolda tushuntiring: Foydalanuvchiga 20 ta taomdan iborat tartibsiz menyu berilganda va 3 ta toifaga (Issiq taomlar, Salatlar, Ichimliklar) bo'lingan menyu berilganda uning tanlash tezligi qanday o'zgaradi?
7-topshiriq o'rta
Airbnb qanday qilib Accessibility tamoyilini o'z biznesiga muvaffaqiyatli joriy qilgan? Maxsus ehtiyoji bor insonlar uchun qanday qulayliklar yaratilgan?
8-topshiriq qiyin
Ko'rish qobiliyati zaif bo'lgan insonlar uchun veb-sahifaning Accessibility auditini o'tkazing:
- Rang kontrasti uchun qanday talablar qo'yiladi?
- Barcha rasmlarda qanday HTML atributi bo'lishi shart va nega?
- Tugmalarni faqat sichqoncha bilan emas, yana qaysi vosita bilan boshqarish imkoniyati ta'minlanishi shart?
9-topshiriq qiyin
Ta'lim platformasining ro'yxatdan o'tish oynasini Simplicity tamoyili asosida qayta loyihalashtiring:
- Hozirgi holat: 12 ta majburiy maydon (Ism, familiya, ota ismi, maktab, sinf, manzil, telefon, email, parol, parolni tasdiqlash, qiziqishlar, rasm).
- Taklif etiladigan sodda ko'rinish: Hick qonuni va minimal harakat qoidasiga ko'ra nechta maydon qoldirasiz va qolgan ma'lumotlar qachon to'ldiriladi?
10-topshiriq bonus
Figma yoki qog'ozda "Tez tibbiy yordam" (SOS) mobil ilovasi bosh ekranini loyihalashtiring. Unda:
- Usability (1 bosishda chaqirish);
- Accessibility (katta harflar va yuqori kontrast);
- Simplicity (faqat kerakli 2 ta element) tamoyillari yaqqol namoyon bo'lsin.