Sinf: 10-sinf
Yo'nalish: Advanced UX/UI dizayn va Advanced Front-end
Hafta: 1-hafta, 2-dars

---

Darsning qisqacha mazmuni

Ushbu darsda biz raqamli mahsulotlar yaratishning eng asosiy falsafasi — Foydalanuvchiga yo'naltirilgan dizayn (User-Centered Design — UCD) bilan tanishamiz. Siz dizayn faqat chiroyli piksellardan iborat emasligini, balki insonlarning muammolarini yengil hal qilish vositasi ekanini, Donald Normanning UX tarixidagi rolini, UCD ning 10 ta asosiy tamoyilini va 4 bosqichli iterativ rivojlanish siklini o'rganasiz.

---

Asosiy tushunchalar va atamalar

Atama	Inglizcha	Izoh
UCD / FYD	User-Centered Design	Mahsulotni loyihalash markaziga real foydalanuvchini qo'yish yondashuvi
Iterativ jarayon	Iterative process	Doimiy ravishda sinab ko'rish, xatolarni tuzatish va bosqichma-bosqich takomillashtirish sikli
Moslik	Consistency	Mahsulotning barcha ekranlarida yagona uslub, navigatsiya va vizual qoidalar saqlanishi
Qayta aloqa	Feedback	Tizim foydalanuvchi amaliga nisbatan beradigan vizual yoki matnli javob xabari
Kirish imkoniyati	Accessibility	Har qanday qobiliyatga ega insonlar, jumladan imkoniyati cheklanganlar uchun qulaylik
Xatolarning oldini olish	Error Prevention	Interfeysning foydalanuvchini adashishdan asrovchi himoya mexanizmlari

---

Nazariy xulosa

1. UCD nima va uning tarixi

• Foydalanuvchiga yo‘naltirilgan dizayn (UCD): Mahsulot dasturchi yoki dizaynerning shaxsiy tasavvuri asosida emas, balki real foydalanuvchilarning talablari, maqsadlari va qobiliyatlarini hisobga olgan holda ishlab chiqilishi.
• Donald Norman (1993, Apple): Birinchi bo'lib "User Experience" iborasini rasmiy lavozim va konsepsiya sifatida joriy qilgan.

2. UCD ning 10 ta tamoyili

1. Foydalanuvchi ehtiyojlariga mos noyob dizayn yaratish.
2. Moslik va izchillik (Consistency).
3. Tushunarli va sodda til (ortiqcha jargonsiz).
4. Foydalanuvchi kuch sarfini minimallashtirish (Minimal harakat).
5. Mahsulot bo'yicha oson topiladigan ko'rsatmalar.
6. Qayta aloqa (Feedback mexanizmi).
7. Navigatsiyani soddalashtirish.
8. Harakat erkinligi (Bekor qilish va orqaga qaytish imkoni).
9. Aniq ma'lumot (Ekrandagi tartiblilik).
10. Xatolarning oldini olish va tuzatishga yordam berish.

3. 4 bosqichli iterativ sikl

1. Foydalanish kontekstini aniqlash: Mahsulotni kim, qayerda va qanday sharoitda ishlatadi?
2. Foydalanuvchi talablarini aniqlash: Ularning maqsadi va to'siqlari nima?
3. Loyihaviy yechimlarni yaratish: Qog'oz eskizlardan tortib to to'liq interaktiv prototipgacha.
4. Dizaynni baholash: Haqiqiy odamlarda test o'tkazish va qayta yaxshilash.

---

Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar

1-topshiriq oson

Donald Normanning UX sohasiga qo'shgan hissasi haqida 3 jumlada qisqacha ma'lumot yozing va u birinchi bo'lib qaysi kompaniyada "User Experience" lavozimini joriy qilganini ko'rsating.

2-topshiriq oson

UCD ning 4 ta asosiy elementi (Visibility, Accessibility, Readability, Plain language) har biriga kundalik hayotdagi mobil ilovalardan bittadan ijobiy misol keltiring.

3-topshiriq oson

Quyidagi xatolik xabarini UCD ning "Sodda til" tamoyili bo'yicha insoniy tushunarli holatga keltiring:
Fatal Error 0x80041010: Connection to authentication server refused.

4-topshiriq o'rta

Nega UCD "chiziqli" (boshlanishi va oxiri bor) jarayon emas, balki "iterativ" (aylanma) jarayon deb ataladi? Ushbu fikrni chizma yoki 4 ta ketma-ket qadam misolida asoslang.

5-topshiriq o'rta

Mavjud bo'lgan biror onlayn xizmat (masalan, ta'lim portali yoki onlayn taksi buyurtma qilish) misolida "Qayta aloqa" (Feedback) tamoyili qanday ishlashini 3 ta holatda (yuklanish, muvaffaqiyatli buyurtma, xato manzil) tasvirlang.

6-topshiriq o'rta

Tadqiqotlarga ko'ra, IT startaplarning 17%i UCD yo'qligi sababli inqirozga uchraydi. Buning 2 ta asosiy sababini tushuntiring: nima uchun foydalanuvchini eshitmaslik startapni yo'q qiladi?

7-topshiriq o'rta

UCD ning "Moslik va izchillik" (Consistency) tamoyili buzilgan veb-sayt foydalanuvchida qanday his-tuyg'ular va muammolar tug'diradi? Kamida 3 ta salbiy oqibatni sanang.

8-topshiriq qiyin

Mobil ob-havo (Weather) ilovasi uchun UCD ning 4 bosqichli siklini ishlab chiqing:

1. Kontekst: Foydalanuvchi qachon va qanday vaziyatda ob-havoga qaraydi?
2. Talablar: U ekranda birinchi bo'lib qanday 3 ta ma'lumotni ko'rishi shart?
3. Dizayn loyihasi: Ekranning soddalashtirilgan blok sxemasini tuzing.
4. Baholash: Foydalanuvchi ushbu ma'lumotni 2 soniya ichida tushuna olganini qanday tekshirasiz?

9-topshiriq qiyin

"Foydalanuvchi kuch sarfini kamaytirish" (Minimize effort) tamoyili bo'yicha onlayn to'lov formasi uchun audit o'tkazing. Agar formadagi 8 ta maydondan faqat 3 tasi qoldirilsa, bu konversiyaga qanday ta'sir qiladi va qaysi 5 ta maydonni avtomatlashtirish mumkin?

10-topshiriq bonus

Figma yoki qog'ozda "Smartfon orqali shifokor qabuliga yozilish" (HealthTech) xizmatining bosh sahifasi eskizini chizing. Unda UCD ning quyidagi 3 tamoyili yaqqol aks etsin:

• Tezkor qidiruv (Navigatsiya);
• Birinchi marta kirgan odam uchun aniq ko'rsatma;
• Xatoning oldini oluvchi kalendar interfeysi.