---

title: "Tarmoqlarda VPN qurish va shifrlash (2-qism): WireGuard va OpenVPN yordamida xavfsiz tunnel o'rnatish" description: "WireGuard kalit juftlari, wg0.conf, OpenVPN (sertifikat, .ovpn), protokollarni solishtirish, xavfsiz sozlash" dars: 3 hafta: 6 sinf: 10-sinf-cyber

Dars xulosasi

• WireGuard: kalit juftlari, ochiq kalit almashinadi.
• wg0.conf da [Interface] va [Peer] bo'limlari bor.
• wg-quick up wg0 yoqadi, wg show tekshiradi.
• OpenVPN sertifikatlar va .ovpn fayl bilan ishlaydi (1194).
• Protokolni vaziyatga qarab tanlang.
• Shaxsiy kalitni hech qachon tarqatmang.

Qo'shimcha ma'lumot

Handshake

Tunnel tomonlari kalitlar bilan tanishgan lahza; wg show da ko'rinadi.

Full tunnel

AllowedIPs = 0.0.0.0/0: butun trafik VPN orqali.

Split tunnel

Faqat kerakli tarmoqlar VPN orqali yuboriladi.

Sertifikat

OpenVPN da tomonlarning shaxsini tasdiqlaydi.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
WireGuard	Zamonaviy sodda VPN
OpenVPN	TLS asosidagi VPN
Peer	Ikkinchi tomon
AllowedIPs	Tunnelga yo'naladigan IP lar
Endpoint	Server IP:port
wg-quick	WireGuard boshqaruv buyrug'i
.ovpn	OpenVPN mijoz fayli
Handshake	Kalit tasdiqlash lahzasi

Bilasizmi?

• WireGuard kodi juda qisqa: tekshirish va xavfsizlik auditi osonroq.
• OpenVPN TCP 443 portida ham ishlay oladi, ba'zi tarmoqlarda bu ulanishga yordam beradi.
• Ko'p mobil qurilmalar IKEv2/IPsec ni qo'llab-quvvatlaydi.

Topshiriqlar

1. Kalit turlari oson

WireGuard da qaysi kalit sir, qaysi biri beriladi?

Kutiladigan natija: Private sir; public beriladi.

2. Buyruqlar oson

Kalit yaratuvchi 2 ta buyruqni yozing.

Kutiladigan natija: wg genkey, wg pubkey.

3. Bo'limlar oson

wg0.conf ning 2 bo'limini yozing.

Kutiladigan natija: [Interface], [Peer].

4. Portlar oson

WireGuard va OpenVPN odatiy portlarini yozing.

Kutiladigan natija: 51820/UDP va 1194.

5. AllowedIPs o'rta

AllowedIPs = 10.8.0.0/24 va 0.0.0.0/0 farqini yozing.

Kutiladigan natija: Faqat tunnel tarmog'i va butun trafik.

6. Tekshirish o'rta

Tunnel ishlayotganini qanday tekshirasiz?

Kutiladigan natija: wg show va ping.

7. OpenVPN fayli o'rta

.ovpn dagi remote, ca, cert, key ma'nosi?

Kutiladigan natija: Server, CA, mijoz sertifikati va kaliti.

8. Firewall o'rta

Serverda qaysi portni ochish kerak (WireGuard)?

Kutiladigan natija: UDP 51820.

9. Protokol tanlash qiyin

Uydan ishlovchi xodim uchun protokol tanlang va asoslang.

Kutiladigan natija: WireGuard yoki OpenVPN.

10. Xato qidirish qiyin

Handshake bo'lmasa, 3 ta ehtimoliy sabab yozing.

Kutiladigan natija: Noto'g'ri kalit, port yopiq, Endpoint xato.

11. Kalit sizib chiqdi qiyin

Shaxsiy kalit sizib chiqsa nima qilinadi?

Kutiladigan natija: Yangi kalit va Peer larni yangilash.

12. Mini-laboratoriya bonus

Ikki VM orasida tunnel quring va hisobot yozing.

Kutiladigan natija: Ishlaydigan ping va skrinshot.

O'zingizni tekshiring

1. WireGuard da qaysi kalit sir?
2. [Peer] nima?
3. AllowedIPs nima?
4. OpenVPN porti?
5. Tunnelni qanday tekshirasiz?
6. Protokolni qanday tanlaysiz?

Uyga vazifa

WireGuard fayllarini yozing va tunnelni sinang (30 daqiqa). To'liq shart: uyga-vazifa.md.