---

title: "Tarmoqlarda VPN qurish va shifrlash (1-qism): VPN arxitekturasi, tunnellash va IPsec protokoli" description: "VPN maqsadi, shifrlash, tunnellash va inkapsulyatsiya, VPN turlari, IPsec transport va tunnel rejimlari" dars: 2 hafta: 6 sinf: 10-sinf-cyber

Dars xulosasi

• IP paketlari ochiq uzatiladi, konfidensiallik yo'q.
• Shifrlash simmetrik (bir kalit) va assimetrik (kalit jufti) bo'ladi.
• Tunnellash — paketni boshqa paket ichiga o'rash (inkapsulyatsiya).
• VPN = tunnel + shifrlash + autentifikatsiya + yaxlitlik.
• Turlari: Remote Access, Site-to-Site, Client-Based, Clientless.
• IPsec: transport (hostlar) va tunnel (filiallar) rejimlari.

Qo'shimcha ma'lumot

ESP

IPsec ning shifrlash va yaxlitlik komponenti.

L2TP

Kanal sathi tunneli; shifrni IPsec ta'minlaydi.

PPTP

Eski, MPPE/RC4 asosida; zaif.

SSL/TLS VPN

Brauzer orqali, qo'shimcha dastursiz.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
VPN	Virtual xususiy tarmoq
Tunnel	Himoyalangan mantiqiy kanal
Inkapsulyatsiya	Paketni paket ichiga o'rash
Plaintext	Ochiq matn
Ciphertext	Shifrlangan matn
IPsec	Tarmoq sathi VPN protokoli
Transport rejim	Hostlar orasida IPsec
Tunnel rejim	Butun paketni o'rovchi IPsec

Bilasizmi?

• IPsec transport rejimi L2TP kabi tunnellarni himoyalash uchun ishlatilishi mumkin.
• Clientless VPN brauzer orqali SSL/TLS bilan ishlaydi, qo'shimcha dastur kerak emas.
• Doimiy ajratilgan liniya ijaraga olishdan ko'ra vaqtinchalik tunnel arzonroq.

Topshiriqlar

1. IP muammosi oson

IP protokolining xavfsizlikdagi 2 ta kamchiligini yozing.

Kutiladigan natija: Shifrlash yo'q (ochiq paketlar); marshrutlash/DoS hujumlariga zaif.

2. VPN ta'rifi oson

VPN ni o'z so'zingiz bilan ta'riflang.

Kutiladigan natija: Himoyalangan vaqtinchalik kanal.

3. Shifr turlari oson

Simmetrik va assimetrik shifrlashni solishtiring.

Kutiladigan natija: 1 kalit va kalit jufti.

4. VPN turlari oson

4 ta VPN turini sanang.

Kutiladigan natija: Remote Access, Site-to-Site, Client-Based, Clientless.

5. Remote yoki Site o'rta

Ikki filial bog'lanadi: qaysi tur?

Kutiladigan natija: Site-to-Site.

6. OSI sathlari o'rta

IPsec, L2TP va SSH qaysi sathga tegishli?

Kutiladigan natija: IPsec — tarmoq, L2TP — kanal, SSH — transport.

7. Inkapsulyatsiya o'rta

Inkapsulyatsiyani misol bilan tushuntiring.

Kutiladigan natija: Asl paket yangi sarlavha ichida.

8. Tunnel shifrlaydimi o'rta

Tunnel har doim shifrlaydimi?

Kutiladigan natija: Yo'q, lekin odatda shifrlanadi.

9. IPsec rejimi qiyin

Host-host va ofis-ofis uchun rejimlarni tanlang va asoslang.

Kutiladigan natija: Transport va tunnel.

10. Tunnel chizmasi qiyin

Tunnel paketining qismlarini chizib bering.

Kutiladigan natija: Tashqi sarlavha + tunnel + shifrlangan paket.

11. Protokol tanlash qiyin

Nega zamonaviy tizimlar PPTP o'rniga IPsec yoki WireGuard ishlatadi?

Kutiladigan natija: PPTP shifri (RC4) zaif.

12. Wireshark bonus

HTTP va HTTPS paketini solishtiring.

Kutiladigan natija: HTTP ochiq, HTTPS shifrlangan.

O'zingizni tekshiring

1. IP nega xavfsiz emas?
2. Simmetrik va assimetrik shifr?
3. Tunnellash nima?
4. VPN turlari?
5. IPsec rejimlari?
6. PPTP nega zaif?

Uyga vazifa

VPN va IPsec bo'yicha chizma va qisqa konspekt (20–30 daqiqa). To'liq shart: uyga-vazifa.md.