---

title: "Tarmoqlararo ekran va filtrlash (1-qism): Firewall turlari va ishlash prinsiplari" description: "firewall, trusted va untrusted tarmoq, turlari, ACL, ALLOW, DENY, NAT, default-deny, UTM va NGFW" dars: 3 hafta: 5 sinf: 10-sinf-cyber

Dars xulosasi

• Firewall: trusted va untrusted tarmoqlar orasidagi trafikni filtrlaydi.
• Turlari: boshqariluvchi kommutator, paket filtri, holat inspektori, vositachi (proksi).
• Vositachi NAT orqali ichki manzillarni yashiradi; tatbiqiy proksi HTTP/FTP kontentini filtrlaydi.
• Filtr mezonlari: IP, domen, port, protokol.
• ACL qoidalari: ALLOW, DENY, NAT; default-deny eng xavfsiz yondashuv.
• UTM va NGFW: firewall, IDS/IPS, antivirus va ilova filtrini birlashtiradi.

Qo'shimcha ma'lumot

UTM va NGFW

UTM (Unified Threat Management) — perimetr himoyasining kompleks yechimi: firewall, IDS, antivirus, spamga qarshi modul. NGFW portlar bo'yicha filtrlashni, IPS ni va ilova sathidagi filtrlashni birlashtiradi.

Tipik joylashuvlar

Perimetr (tarmoq chegarasida), ichki (segmentlar orasida) va shaxsiy (kompyuterda) firewall.

Odatiy xatolar

Firewall ni «tezlik uchun» o'chirib qo'yish; tartibsiz qoidalar; default-deny ishlatmaslik.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
Firewall	Tarmoqlararo ekran, xavfsizlik devori
Trusted tarmoq	Ishonchli (ichki) tarmoq
Untrusted tarmoq	Ishonchsiz (tashqi) tarmoq
ACL	Kirish boshqaruvi ro'yxati
Paket filtri	IP, port, protokol bo'yicha filtr
Stateful inspection	Ulanish holatini tekshirish
Proksi	Vositachi server
NAT	Manzil translyatsiyasi
UTM	Kompleks himoya qurilmasi
NGFW	Keyingi avlod firewall

Bilasizmi?

• Windows da firewall ni netsh advfirewall set allprofiles state off bilan o'chirish mumkin, lekin buni faqat sinov uchun qiling.
• Ko'p firewall lar tashqaridan kiruvchi ping ni standart bo'yicha taqiqlaydi.
• NGFW bir qurilmada firewall, IPS va ilova filtrini birlashtiradi.

Topshiriqlar

1. Firewall ta'rifi oson

Firewall nima? Bir jumlada yozing.

Kutiladigan natija: Aniq ta'rif.

2. Ko'rinishlar oson

Apparat va dasturiy firewall ga bittadan misol yozing.

Kutiladigan natija: 2 misol.

3. Mezonlar oson

Firewall filtr mezonlarini sanang.

Kutiladigan natija: 4 mezon.

4. Qoida turlari oson

ALLOW, DENY va NAT nima qiladi?

Kutiladigan natija: 3 ta izoh.

5. Turni tanlang o'rta

IP va port bo'yicha filtrlash uchun qaysi tur mos? Ilova kontenti uchun-chi?

Kutiladigan natija: 2 tur.

6. Qoidani o'qing o'rta

ALLOW IN ANY -> WebServer:443 nimani bildiradi?

Kutiladigan natija: Izoh.

7. Ping cheklovi o'rta

DENY IN ANY -> ANY (ICMP Echo Request) nima qiladi? 12-dars bilan bog'lang.

Kutiladigan natija: Izoh.

8. Zaif protokollar o'rta

Qaysi 3 ta protokolni taqiqlash tavsiya etiladi va nima uchun?

Kutiladigan natija: 3 protokol.

9. Default-deny qoidasi qiyin

Kichik ofis uchun default-deny asosida 4 qatorli qoidalar to'plamini yozing.

Kutiladigan natija: 4 qator ACL.

10. Segment va firewall qiyin

14-darsdagi 4 segmentdan serverlar segmentiga faqat o'qituvchilar segmentidan HTTPS ga ruxsat berish qoidasini yozing.

Kutiladigan natija: Qoida.

11. Xatoni toping qiyin

Do'stingiz: «Firewall o'rnatdim, endi antivirus va ehtiyotkorlik kerak emas». Javob bering.

Kutiladigan natija: Rad etish.

12. Windows qoida bonus

Laboratoriyada 80-port uchun kiruvchi qoida yaratib, ruxsat va taqiq holatlarida brauzerda sinang; hisobot yozing.

Kutiladigan natija: Skrinshotlar va hisobot.

O'zingizni tekshiring

1. Firewall nima?
2. Trusted va untrusted tarmoq nima?
3. Firewall turlarini sanang.
4. ACL nima?
5. Default-deny nima?
6. NAT nima qiladi?
7. UTM va NGFW farqi nimada?

Uyga vazifa

Firewall tushuntirishi, turlar jadvali va ACL yozish vazifalarini bajaring (25 daqiqa). To'liq shart: uyga-vazifa.md.