AXV

Mavzu

4-hafta · 12-dars

SQL asoslari: SELECT, ustunlar va sodda ifodalar

Minglab qatorli jadvaldan kerakli ma'lumotni bir qator kod bilan olish — BI analitigining super kuchi. Bugun SQL ning eng muhim so'zi — SELECT bilan ishlaymiz.

Slaydlarni ochishDars testi4-hafta

Dars xulosasi ​

  • SQL — relatsion bazalar uchun standart, deklarativ til: «nimani olish» yoziladi, «qanday» ni DBMS hal qiladi.
  • Buyruq toifalari: DDL (CREATE, ALTER, DROP), DML (INSERT, UPDATE, DELETE), DQL (SELECT), DCL (GRANT, REVOKE), TCL (COMMIT, ROLLBACK).
  • SELECT * FROM Jadval; — barcha ustunlar.
  • SELECT Ustun1, Ustun2 FROM Jadval; — faqat kerakli ustunlar, yozilgan tartibda.
  • AS — natijadagi ustunga taxallus: Narx AS [Narx (so'm)].
  • Ifodalar: Narx * Soni AS Summa, Narx * 1.12 AS QQS_bilan; matnni birlashtirish: Nomi + N' ' + Kategoriya yoki CONCAT(...).
  • DISTINCT — takrorsiz qiymatlar; TOP N — birinchi N qator (SQL Server; boshqalarda LIMIT N).
  • NULL — «qiymat yo'q»; NULL qatnashgan arifmetika natijasi ham NULL.

Qo'shimcha ma'lumot ​

1. Namuna jadval ​

MahsulotIDNomiKategoriyaNarxSoni
1SichqonchaAksessuar8000025
2KlaviaturaAksessuar15000012
3MonitorEkran19000004
4NoutbukKompyuter75000003
5QuloqchinAksessuar12000018
6PlanshetKompyuter32000006

2. So'rovlar va natijalar ​

sql
SELECT Nomi, Narx * Soni AS OmborQiymati
FROM Mahsulotlar;
-- Sichqoncha 2000000, Klaviatura 1800000, Monitor 7600000, ...

SELECT DISTINCT Kategoriya FROM Mahsulotlar;
-- Aksessuar, Ekran, Kompyuter

3. Uchta tuzoq ​

  1. Butun bo'linma: SQL Server da 7 / 2 = 3, lekin 7 / 2.0 = 3.5.
  2. Taxallussiz ifoda: ustun nomi (No column name) bo'lib qoladi — doim AS yozing.
  3. Tartibsiz TOP: TOP 3 qaysi 3 qatorni berishi kafolatlanmaydi; «eng qimmat 3 ta» uchun keyinroq ORDER BY o'rganamiz.

4. Yozilish va bajarilish tartibi ​

Yozamiz: SELECT ... FROM .... DBMS bajaradi: avval FROM (jadvalni topadi), keyin SELECT (ustunlarni hisoblaydi).

Atamalar lug'ati ​

AtamaMa'nosi
SQLStructured Query Language — tuzilmali so'rovlar tili
Deklarativ tilNatija tasvirlanadigan, bajarish yo'li ko'rsatilmaydigan til
So'rov (query)Bazadan ma'lumot olish uchun yozilgan SQL buyrug'i
DQLMa'lumotni so'rash tili — SELECT
SELECTQaysi ustunlarni olishni ko'rsatadi
FROMQaysi jadvaldan olishni ko'rsatadi
Taxallus (alias)AS bilan berilgan vaqtinchalik ustun nomi
Hisoblangan ustunIfoda (Narx * Soni) natijasida hosil bo'lgan ustun
DISTINCTTakrorlanuvchi qiymatlarni olib tashlash
TOP / LIMITNatijadagi qatorlar sonini cheklash
NULLQiymat yo'qligi (0 ham, bo'sh matn ham emas)
Natijalar to'plami (result set)So'rov qaytargan jadval ko'rinishidagi natija

Bilasizmi? ​

  • SQL dastlab SEQUEL (Structured English Query Language) deb atalgan, shuning uchun ko'pchilik hozir ham uni «sikvel» deb o'qiydi.
  • SQL 1986-yilda ANSI, 1987-yilda ISO standarti sifatida qabul qilingan.
  • SELECT ma'lumotni o'zgartirmaydi — shuning uchun yangi boshlovchilar uchun eng xavfsiz buyruq.
  • Power BI ham ichkarida ma'lumot manbasiga SQL so'rovlarini yuborishi mumkin.

Topshiriqlar ​

1. Toifani aniqlang oson ​

Har bir buyruq toifasini yozing: SELECT, CREATE TABLE, INSERT, GRANT, ROLLBACK, DROP, UPDATE.

Kutiladigan natija: 7 ta to'g'ri javob (DQL, DDL, DML, DCL, TCL).

2. Barcha ustunlar oson ​

Mahsulotlar jadvalidagi barcha ma'lumotni chiqaruvchi so'rov yozing va natijada nechta qator, nechta ustun bo'lishini ayting.

Kutiladigan natija: SELECT * FROM Mahsulotlar; — 6 qator, 5 ustun.

3. Ikki ustun oson ​

Faqat mahsulot nomi va narxini chiqaring.

Kutiladigan natija: to'g'ri so'rov va 2 ustunli natija.

4. Taxalluslar oson ​

Nomi va kategoriyani Mahsulot va Turi sarlavhalari bilan chiqaring.

Kutiladigan natija: AS bilan yozilgan so'rov.

5. Ombor qiymati o'rta ​

Har bir mahsulotning ombordagi umumiy qiymatini (Narx * Soni) hisoblang.

Kutiladigan natija: hisoblangan ustunli so'rov; Sichqoncha uchun 2000000.

6. QQS va chegirma o'rta ​

Narxni QQS bilan (12%) va 15% chegirma bilan ikkita alohida ustunda chiqaring.

Kutiladigan natija: Narx * 1.12 va Narx * 0.85 ustunlari.

7. Takrorsiz ro'yxat o'rta ​

Do'konda qaysi kategoriyalar borligini takrorsiz chiqaring.

Kutiladigan natija: DISTINCT li so'rov, 3 qator.

8. Matnni birlashtiring o'rta ​

Sichqoncha (Aksessuar) ko'rinishidagi ToliqNom ustunini hosil qiling.

Kutiladigan natija: + yoki CONCAT bilan yozilgan so'rov.

9. Natijani bashorat qiling qiyin ​

Bajarmasdan javob bering, keyin tekshiring: SELECT 7 / 2 AS A, 7 / 2.0 AS B; va SELECT TOP 2 Nomi FROM Mahsulotlar;.

Kutiladigan natija: A = 3, B = 3.5; 1 ustun, 2 qator va «tartib kafolatlanmagan» izohi.

10. Xatoni toping qiyin ​

So'rovdagi 3 ta xatoni toping va tuzating: SELEC Nomi Narx FORM Mahsulotlar.

Kutiladigan natija: SELECT Nomi, Narx FROM Mahsulotlar; va xatolar ro'yxati.

11. 10 ta mahsulotli baza qiyin ​

Jadvalga yana 4 ta mahsulot qo'shing (INSERT) va 2–8-topshiriqlardagi so'rovlarni qayta bajaring. Natijalar qanday o'zgardi?

Kutiladigan natija: yangilangan natijalar va 3–4 jumlali xulosa.

12. Rahbar uchun hisobot bonus ​

Bitta so'rovda chiqaring: Mahsulot (Kategoriya) ko'rinishidagi nom, narx, QQS bilan narx va ombor qiymati — barcha ustunlar ma'noli taxalluslar bilan.

Kutiladigan natija: 4 ustunli, o'qilishi oson hisobot so'rovi.

O'zingizni tekshiring ​

  1. SQL nima va nega u deklarativ deyiladi?
  2. Beshta buyruq toifasini va har biridan bittadan buyruqni ayting.
  3. SELECT * qachon ishlatiladi va nega hisobotlarda undan qochish kerak?
  4. AS nima qiladi?
  5. Hisoblangan ustunga misol keltiring.
  6. DISTINCT va TOP nima uchun kerak?
  7. NULL bilan 0 ning farqi nima?

Uyga vazifa ​

Mahsulotlar jadvalini 10 ta mahsulotgacha to'ldiring va 6 ta SELECT so'rovini yozing (barcha ustunlar; 2 ustun taxallus bilan; ombor qiymati; QQS bilan narx; takrorsiz kategoriyalar; birinchi 3 ta mahsulot), har birining natijasini qisqa tavsiflang. Batafsil: uyga-vazifa.md.

© 2026 AXVHUB.UZ