Dars xulosasi

• Kotlin — zamonaviy, xavfsiz va qisqa sintaksisga ega bo'lgan, Google tomonidan Android uchun 1-raqamli deb tan olingan dasturlash tili.
• val (Value): O'zgarmas (Read-only / Immutable) qiymat. Bir marta qiymat berilgach, uni o'zgartirib bo'lmaydi.
• var (Variable): O'zgaruvchan (Mutable) qiymat. Dastur davomida qiymatini xohlagancha o'zgartirish mumkin.
• Asosiy turlar:
  • Int — butun sonlar (10, -5);
  • Double / Float — kasr va o'nlik sonlar (3.14, 2.5f);
  • Boolean — mantiqiy qiymat (true, false);
  • Char — bitta belgi ('A');
  • String — matn ("Android").
• String Templates: Matn ichiga o'zgaruvchini $ism yoki murakkab ifodani ${yosh + 1} ko'rinishida to'g'ridan-to'g'ri joylash mumkin.

Qo'shimcha ma'lumot

Nega Kotlin'da val ko'proq ishlatiladi?

Dasturlashda ko'p uchraydigan xatolardan biri — o'zgaruvchi qiymatining tasodifan boshqa joyda o'zgarib ketishidir. val dan foydalanish kodni "xavfsiz" qiladi va kutilmagan xatoliklarning oldini oladi.

Tipni ko'rsatish shartmi? (Type Inference)

Kotlinda quyidagi ikkala yozuv ham bir xil ishlaydi:

val yosh: Int = 16   // Tip aniq ko'rsatilgan
val yosh = 16        // Kotlin o'zi Int ekanini tushunadi

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
Kotlin	Android dasturlash uchun Google tomonidan tan olingan asosiy til
val	O'zgarmas o'zgaruvchi (Value / Read-only)
var	O'zgaruvchan o'zgaruvchi (Variable / Mutable)
Type Inference	O'zgaruvchi turini avtomatik aniqlash mexanizmi
String Template	Matn ichida $o'zgaruvchi shablonlarini ishlatish usuli
Type Casting	Ma'lumot turini boshqa turga aylantirish (toInt(), toString())

Bilasizmi?

• Kotlin tili Sankt-Peterburg yaqinidagi Kotlin oroli sharafiga nomlangan (Java tili ham Yava oroli sharafiga nomlangan).
• Google Play'dagi eng mashhur 1000 ta ilovaning 95% dan ortig'i aynan Kotlin tilida yozilgan!

Topshiriqlar

1. val yoki var? oson

Har biri uchun val yoki var tanlang: tug'ilgan yil, joriy ball, ism, telefon quvvati foizi, pi soni, savatdagi mahsulotlar soni.

Kutiladigan natija: 6 ta javob: o'zgarmaydiganlar val, o'zgaradiganlar var.

2. Ma'lumot turlari oson

Har qiymatning Kotlin turini yozing: 15, 12500.50, 4.5f, true, 'A', "Android".

Kutiladigan natija: Int, Double, Float, Boolean, Char, String.

3. O'quvchi kartochkasi oson

Ismingiz (val), yoshingiz (var), bo'yingiz (val, Double) va val dasturchimi: Boolean ni e'lon qilib, bitta println bilan chiqaring.

Kutiladigan natija: bitta qatorda barcha ma'lumotlar $ shabloni orqali chiqadi.

4. Type inference oson

Turini yozmasdan val shahar = "Toshkent", val yil = 2026, val narx = 9.99 e'lon qiling. Android Studio'da o'zgaruvchi ustiga sichqonchani olib borib turini ko'ring.

Kutiladigan natija: Kotlin turlarni o'zi aniqlagan: String, Int, Double.

5. Xatoni toping o'rta

Bu kod nega ishlamaydi? Tuzating:

val ball = 70
ball = ball + 15
println("Yangi ball: $ball")

Kutiladigan natija: xato sababi (Val cannot be reassigned) va tuzatilgan kod 85 ni chiqaradi.

6. Natijani bashorat qiling o'rta

Ishga tushirmasdan oldin natijani yozing, keyin tekshiring:

val a = 7
val b = 3
println("$a + $b = ${a + b}")
println("$a + $b")

Kutiladigan natija: ikki qator natija va nega ikkinchisida yig'indi hisoblanmagani tushuntirilgan.

7. Konvertatsiya o'rta

val s1 = "45" va val s2 = "12" matnlarini toInt() bilan songa o'tkazing, yig'indi va ko'paytmani chiqaring. s1 + s2 nima berishini ham tekshiring.

Kutiladigan natija: 57 va 540; s1 + s2 esa "4512" (matnlar ulanadi).

8. Telefon ma'lumotlari o'rta

Smartfoningiz modeli (String), narxi (Double), xotirasi (Int), quvvat foizi (var Int) va kamerasi borligi (Boolean) uchun o'zgaruvchilar yarating. Quvvatni 15 ga kamaytirib, qayta chiqaring.

Kutiladigan natija: ikki marta chiqarilgan ma'lumot: quvvat foizi o'zgargan, qolganlari bir xil.

9. O'rtacha baho qiyin

3 ta fandan baholarni Int da saqlang va o'rtachasini ${...} ichida hisoblab chiqaring. Nega (5 + 4 + 4) / 3 butun son beradi? Qanday qilib aniq o'nlik natija olasiz?

Kutiladigan natija: to'g'ri o'rtacha 4.33...: toDouble() yoki / 3.0 ishlatilgan.

10. Xavfli konvertatsiya qiyin

"abc".toInt() ni ishga tushiring. Qanday xato chiqadi? toIntOrNull() bilan sinab ko'ring va farqni yozing.

Kutiladigan natija: NumberFormatException va toIntOrNull() ning null qaytarishi tushuntirilgan.

11. QQS hisoblash qiyin

val narx = "150000" ni songa o'tkazib, 12% QQS qo'shilgan yakuniy summani hisoblang va chiroyli qilib chiqaring.

Kutiladigan natija: Jami: 168000.0 so'm kabi natija.

12. Mini-profil bonus

O'zingiz haqingizda 6 ta turdagi (Int, Double, Float, Boolean, Char, String) o'zgaruvchi yarating va ularni ramka ichida chiroyli profil qilib chiqaring.

Kutiladigan natija: bir nechta qatorli chiroyli profil, har turdan kamida bitta qiymat.

O'zingizni tekshiring

1. Kotlin'ni kim yaratgan va Google uni qachon Android uchun tavsiya qilgan?
2. val va var farqi nima?
3. Nega ko'p hollarda val tavsiya etiladi?
4. Kotlin'dagi 6 ta asosiy turni sanang.
5. Type inference nima?
6. String shablonida $ism va ${a + b} qachon ishlatiladi?
7. Matnni songa qanday aylantirasiz?

Uyga vazifa

Smartfoningiz ma'lumotlari uchun val/var o'zgaruvchilar, 3 ta baho o'rtachasi va matnli narxga 12% QQS qo'shish dasturlarini yozing (20–30 daqiqa). To'liq shart: uyga-vazifa.md.