Dars xulosasi

• ESP8266 — Espressif Systems ishlab chiqqan, ichida Wi-Fi bor 32-bitli arzon mikrokontroller; versiyalari: ESP-01, ESP-12E, NodeMCU.
• ESP32 — keyingi avlod: Wi-Fi + Bluetooth, ikki yadroli protsessor (160–240 MHz), ko'p GPIO va interfeyslar.
• ESP32 ichida: ADC, DAC, PWM, SPI, I2C, UART, touch pinlar, Hall sensori, ichki harorat sensori.
• Wi-Fi rejimlari: Station (routerga ulanadi) va Access Point (o'zi tarmoq yaratadi).
• Protokollar: HTTP, MQTT (IoT uchun eng qulay), WebSocket.
• Deep Sleep — juda kam quvvat, uzoq muddat batareyada ishlash.
• Dasturlash: Arduino IDE (WiFi.h, ESP8266WiFi.h), ESP-IDF, MicroPython, Lua.

Qo'shimcha ma'lumot

1. Wi-Fi'ning ikki rejimi

Station rejimini telefoningizga o'xshatish mumkin: u uydagi routerga ulanadi va internetga chiqadi. Access Point rejimida esa modul o'zi kichik «router»ga aylanadi — telefoningiz unga ulanadi. Bu internet yo'q joyda (dala, garaj) qurilmani boshqarish uchun juda qulay.

2. Wi-Fi'ga ulanish qanday kechadi?

#include <WiFi.h>          // ESP8266 uchun: <ESP8266WiFi.h>
const char* ssid  = "Maktab_WiFi";   // namuna
const char* parol = "********";

void setup() {
  Serial.begin(115200);
  WiFi.begin(ssid, parol);                    // 1. ulanishni boshlash
  while (WiFi.status() != WL_CONNECTED) {     // 2. ulanguncha kutish
    delay(500);
    Serial.print(".");
  }
  Serial.println(WiFi.localIP());   // 3. router bergan IP-manzil
  Serial.println(WiFi.RSSI());      // 4. signal kuchi (dBm)
}
void loop() { }

Bosqichlar: SSID va parol → router bilan autentifikatsiya → DHCP IP-manzil beradi → qurilma ma'lumot almashishga tayyor.

3. RSSI — signal kuchi

RSSI manfiy son bilan o'lchanadi (dBm): −40 — juda kuchli, −60 — yaxshi, −70 dan past — beqaror. Agar Serial Monitor'da −80 chiqsa, qurilmani routerga yaqinroq qo'ying.

4. Qachon qaysi biri?

Vaziyat	Tanlov
Oddiy Wi-Fi rele, bitta sensor	ESP8266
Telefon bilan Bluetooth kerak	ESP32
Ko'p sensor + ekran + bulut bir vaqtda	ESP32
Eng arzon variant	ESP8266

5. Odatiy xatolar

• Arduino IDE'da Board noto'g'ri tanlangan (Arduino Uno qolib ketgan).
• Serial Monitor tezligi kodga mos emas (115200 bo'lishi kerak) — ekranda «g'alati belgilar».
• 5 GHz Wi-Fi'ga ulanishga urinish — ESP modullari odatda 2.4 GHz tarmoq bilan ishlaydi.
• Parolni kod bilan birga internetga yuklab qo'yish.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
ESP8266	Ichida Wi-Fi bor arzon 32-bitli mikrokontroller
ESP32	Wi-Fi + Bluetooth, ikki yadroli kuchliroq mikrokontroller
NodeMCU	USB bilan qulay ulanadigan ESP plata versiyasi
Station rejimi	Modul mavjud Wi-Fi routerga ulanadi
Access Point (AP)	Modul o'zi Wi-Fi tarmoq yaratadi
MQTT	IoT uchun tez va kam energiya sarflaydigan protokol
Deep Sleep	Juda kam quvvat sarflaydigan «chuqur uyqu» rejimi
BLE	Bluetooth Low Energy — kam energiyali Bluetooth
DHCP	Tarmoqqa ulangan qurilmaga avtomatik IP beruvchi xizmat
RSSI	Wi-Fi signal kuchi, dBm da
Dual-core	Ikki yadroli protsessor

Bilasizmi?

• ESP8266 2014-yilda paydo bo'lganda juda arzonligi tufayli ixlosmandlar orasida tez tarqaldi: birinchi paytlarda uning hujjatlari asosan xitoy tilida bo'lgan va jamoatchilik ularni o'zi tarjima qilgan.
• Espressif — Shanxaydagi kompaniya; ESP32 chiplari bugun ko'plab aqlli uy jihozlari ichida ishlaydi.
• ESP32 ichidagi «touch» pinlar barmoq tegishini sezadi — oddiy sim yoki folga parchasini sensor tugmaga aylantirish mumkin.
• Deep Sleep rejimida ESP32 bir necha mikroamper tok sarflaydi — shuning uchun batareyali sensorlar oylab ishlay oladi.

Topshiriqlar

1. Kimniki? oson

Xususiyatlarni ESP8266 yoki ESP32 ga ajrating: Bluetooth; 80 MHz; ikki yadro; Hall sensori; ~17 GPIO; DAC.

Kutiladigan natija: 2 ustunli ro'yxat.

2. Rejimni toping oson

(1) Sensor ma'lumotni uydagi router orqali bulutga yuboradi; (2) dalada telefon to'g'ridan-to'g'ri modulga ulanadi. Qaysi Wi-Fi rejimi?

Kutiladigan natija: 2 ta javob va sabab.

3. Protokollar oson

HTTP, MQTT va WebSocket'ni bir jumladan tushuntiring.

Kutiladigan natija: 3 ta jumla.

4. Versiyalar oson

ESP8266 ning 3 ta va ESP32 ning 3 ta modul versiyasini yozing.

Kutiladigan natija: 6 ta nom.

5. Kod o'qish o'rta

Wi-Fi ulanish dasturidagi har bir qatorni o'z so'zlaringiz bilan izohlang.

Kutiladigan natija: qatorma-qator izoh.

6. Bashorat qiling o'rta

Parol noto'g'ri yozilgan. Serial Monitor'da nima ko'rinadi va nega?

Kutiladigan natija: 1–2 jumla javob.

7. RSSI tahlili o'rta

Uch xonada o'lchandi: −45, −68, −82 dBm. Qaysi xonada aloqa yaxshi, qayerda beqaror? Nima qilish kerak?

Kutiladigan natija: 3 ta xulosa va maslahat.

8. Arduino IDE sozlash o'rta

Arduino IDE'ga ESP32 platasini qo'shish bosqichlarini tartib bilan yozing (Preferences → Boards Manager → Board → Port).

Kutiladigan natija: 4 bosqichli ro'yxat.

9. Loyihaga modul qiyin

(1) Wi-Fi rele bilan chiroq; (2) Bluetooth'li fitnes bilaguzuk; (3) 6 ta sensorli issiqxona + ekran + bulut. ESP8266 yoki ESP32 ni tanlang va asoslang.

Kutiladigan natija: 3 ta asoslangan tanlov.

10. Xatoni toping qiyin

Do'stingizning kodi: #include <WiFi.h>, plata — NodeMCU (ESP8266), Board menyusida «Arduino Uno» tanlangan, Serial Monitor 9600. Kamida 3 ta xatoni toping.

Kutiladigan natija: 3 ta xato va tuzatish.

11. Simulyatorda sinash qiyin

Wokwi simulyatorida ESP32 loyihasini oching va Wi-Fi ulanish kodini ishga tushiring (simulyatordagi tarmoq nomi bilan). IP va RSSI ni yozib oling.

Kutiladigan natija: skrinshot va 2 ta qiymat.

12. Batareya hisobi bonus

Sensor har 10 daqiqada 1 soniya uyg'onib ma'lumot yuboradi, qolgan vaqt Deep Sleep'da. Bir soatda u necha soniya «uyg'oq»? Nega bu batareyani tejaydi?

Kutiladigan natija: hisob va 2 jumla izoh.

O'zingizni tekshiring

1. ESP8266 ning asosiy afzalligi va cheklovi nima?
2. ESP32 ESP8266 dan qaysi jihatlari bilan ustun?
3. Station va Access Point rejimlarini farqlang.
4. Nega MQTT IoT uchun qulay?
5. DHCP nima qiladi?
6. RSSI qiymati qachon «yomon» hisoblanadi?
7. Deep Sleep qaysi loyihalar uchun muhim?

Uyga vazifa

ESP8266 va ESP32 taqqoslash jadvalini (7 xususiyat) tuzing, Wi-Fi ulanish kodini qatorma-qator izohlang va 3 ta loyihaga mos modulni asoslab tanlang (20–30 daqiqa). Batafsil — haftalik uyga vazifada.