Dars xulosasi

• Holat (state) — LED yoki qurilmaning ayni paytdagi vaziyati (yoniq/o'chiq, rejim raqami). U o'zgaruvchida saqlanadi va faqat hodisa — tugma bosilgan lahzada o'zgaradi.
• INPUT_PULLUP da tugma bosilmaganda HIGH, bosilganda LOW o'qiladi.
• #define Pressed LOW va const byte LED = 9; — kodni o'qiluvchan qiladi, «sehrli sonlar» yo'qoladi.
• Yordamchi funksiya checkSwitch(pin, lastState) bosilgan lahzani topadi; & belgisi o'zgaruvchining o'zini o'zgartirish imkonini beradi.
• delay() dasturni to'xtatadi; millis() bilan esa bir vaqtda ham miltillash, ham tugmani kuzatish mumkin.
• Heartbeat LED (13-pin, 700 ms) — dastur ishlab turganining belgisi.
• mode = (mode + 1) % 4; va switch/case — bitta tugma bilan 4 ta rejim.
• Serial Monitor'ga faqat holat o'zgarganda yozing.

Qo'shimcha ma'lumot

1. Kirish, hodisa, holat, chiqish

Tushuncha	Misol
Kirish	digitalRead(2) — tugma signali
Hodisa	HIGH → LOW o'tishi (bosildi)
Holat	ledState, mode
Chiqish	digitalWrite(9, HIGH) — LED

2. millis() andozasi

unsigned long oxirgi = 0;
void loop() {
  if (millis() - oxirgi >= 500) {   // 500 ms o'tdimi?
    oxirgi = millis();
    // shu yerda ish bajariladi
  }
  // boshqa ishlar to'xtovsiz davom etadi
}

Vaqt o'zgaruvchilari har doim unsigned long bo'lsin.

3. 4 rejimli chiroq

mode	Rejim	LED
0	O'CHIQ	o'chiq
1	YONIQ	yoniq
2	SEKIN	500 ms da almashadi
3	TEZ	100 ms da almashadi

4. Debounce millis() bilan

Tugmani har 50 ms da bir marta tekshirish kifoya: kontakt dirillashi 5–20 ms davom etadi, shuning uchun soxta impulslar o'tkazib yuboriladi va delay(50) kerak bo'lmaydi.

5. Odatiy xatolar

• byte &lastState o'rniga byte lastState — holat saqlanmaydi.
• int da millis() ni saqlash — 33 soniyadan keyin manfiy bo'ladi.
• % 4 ni unutish — rejim 4, 5, 6... bo'lib, switch ishlamaydi.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
Holat (state)	Qurilmaning ayni paytdagi vaziyati, o'zgaruvchida saqlanadi
Hodisa (event)	Holatni o'zgartiruvchi lahza, masalan tugma bosilishi
#define	Kompilyatsiyadan oldin nomni qiymat bilan almashtiruvchi buyruq
const byte	O'zgarmas, 0–255 oralig'idagi 1 baytli son
Havola (&)	Funksiyaga o'zgaruvchining nusxasi emas, o'zini uzatish
millis()	Plata yoqilgandan beri o'tgan millisekundlar
Bloklamaydigan kod	delay() siz, loop() ni to'xtatmaydigan dastur
Heartbeat LED	Dastur ishlayotganini ko'rsatuvchi miltillovchi LED
Rejim (mode)	Qurilmaning tanlangan ish tartibi
Holat mashinasi	Holatlar va ular orasidagi o'tishlar bilan ishlovchi dastur
% (qoldiq)	Bo'linmaning qoldig'i: 5 % 4 = 1

Bilasizmi?

• Kir yuvish mashinasi, mikroto'lqinli pech va svetoforlar aynan holat mashinasi tamoyilida ishlaydi: har bir tugma yoki taymer bir holatdan ikkinchisiga o'tkazadi.
• millis() qiymati taxminan 49,7 kunda to'lib, yana 0 dan boshlanadi. millis() - oxirgi >= interval usuli shu o'tishda ham to'g'ri ishlaydi.
• Arduino UNO sekundiga 16 million amal bajaradi — delay(1000) paytida u shuncha amalni «bekorga» kutib o'tkazadi.
• Ko'pchilik velosiped fonarlari bitta tugma bilan 3–5 rejimni (doimiy, sekin, tez, «strob») aylantiradi.

Topshiriqlar

1. Kirish yoki holat? oson

Quyidagilarni «kirish», «hodisa», «holat», «chiqish» ga ajrating: digitalRead(2), mode = 2, digitalWrite(9, HIGH), tugma bosilgan lahza, ledState.

Kutiladigan natija: 5 ta to'g'ri ajratilgan element.

2. Nomli konstantalar oson

Ushbu kodni #define va const byte bilan qayta yozing: pinMode(2, INPUT_PULLUP); if (digitalRead(2) == LOW) digitalWrite(9, HIGH);

Kutiladigan natija: BTN, LED, Pressed nomlari bilan o'qiluvchan kod.

3. Qoldiq amali oson

mode = (mode + 1) % 4; 0 dan boshlab 6 marta bajarilsa, mode qaysi qiymatlarni oladi? % 3 bo'lsa-chi?

Kutiladigan natija: 1, 2, 3, 0, 1, 2 va 1, 2, 0, 1, 2, 0.

4. Ikki LED almashib oson

Bitta tugma (Pin 2) bilan Qizil (Pin 9) va Yashil (Pin 10) LEDlarni almashib yoqing: har bosishda yonib turgani o'chib, ikkinchisi yonsin.

Kutiladigan natija: Tinkercad'da ishlaydigan sxema va kod.

5. Heartbeat o'rta

Pin 13 dagi LED millis() yordamida har 700 ms da miltillasin. delay() ishlatmang.

Kutiladigan natija: bir tekis miltillovchi LED va kod.

6. Heartbeat + Toggle o'rta

5-topshiriqqa tugma (Pin 2) va LED (Pin 9) qo'shing: tugma LEDni Toggle qilsin, heartbeat esa to'xtamasin. checkSwitch() funksiyasini yozing.

Kutiladigan natija: ikkala ish bir vaqtda bajariladi.

7. 4 rejimli chiroq o'rta

Bitta tugma bilan O'CHIQ → YONIQ → SEKIN → TEZ rejimlarini aylantiring. Rejim nomi Serial Monitor'da chiqsin.

Kutiladigan natija: switch/case li kod va Serial'da Rejim: TEZ kabi yozuvlar.

8. & tajribasi o'rta

checkSwitch() dagi & belgisini olib tashlang va tugmani bosib turing. Nima bo'ldi? Nega?

Kutiladigan natija: kuzatuv va 2–3 jumlali tushuntirish.

9. Uslubiy qo'llanma sxemasi qiyin

3 tugma (7, 8, 9), 3 LED (10, 11, 12) va heartbeat (13) sxemasini yig'ing va qo'llanmadagi dasturni ishga tushiring. Har bir tugma qaysi LEDlarni almashtirishini jadvalga yozing.

Kutiladigan natija: ishlaydigan sxema va 3 qatorli jadval.

10. Reset tugmasi qiyin

9-topshiriqda 3-tugma hamma LEDni o'chirsin; har o'zgarishdan keyin Serial'ga LED: 1 0 1 ko'rinishida holat chiqsin.

Kutiladigan natija: massiv va for sikli ishlatilgan kod.

11. Uzoq bosish qiyin

Tugma 1 soniyadan uzoq bosib turilsa, rejim darhol 0 ga (O'CHIQ) qaytsin; qisqa bosish esa rejimni oshirsin.

Kutiladigan natija: millis() bilan bosish davomiyligini o'lchovchi kod.

12. Aqlli tungi chiroq bonus

Ikki tugma: biri rejimni oshiradi, ikkinchisi kamaytiradi (3 → 2 → 1 → 0, 0 dan pastga tushmaydi). Rejimlar: 0 — o'chiq, 1 — xira (analogWrite(9, 60)), 2 — o'rtacha (150), 3 — to'liq (255).

Kutiladigan natija: PWM pin (9) da 4 darajali yorqinlik va Serial'da daraja raqami.

O'zingizni tekshiring

1. Holat va kirish signali o'rtasidagi farq nima?
2. #define Pressed LOW dasturga qanday foyda beradi?
3. checkSwitch() funksiyasida & nima uchun kerak?
4. Nega miltillash bilan birga tugma kuzatiladigan dasturda delay() ishlatilmaydi?
5. millis() qiymatini qaysi turdagi o'zgaruvchida saqlash kerak va nima uchun?
6. Heartbeat LED nimani ko'rsatadi?
7. mode = (mode + 1) % 4; qanday ishlaydi?

Uyga vazifa

Bitta tugma va bitta LED bilan 4 rejimli chiroq dasturini millis() asosida yozing, rejim o'zgarganda Serial Monitor'ga nomini chiqaring va Tinkercad havolasi yoki skrinshotini topshiring. Batafsil: uyga-vazifa.md.