AXV

Mavzu

3-hafta · 9-dars

9-dars: Arduino UNO yordamida LED indikatorlari va push-button bilan interaktiv interfeys (2-qism)

Arduino UNO yordamida LED indikatorlari va push-button bilan interaktiv interfeys (2-qism)

Slaydlarni ochishDars testi3-hafta

Fan: Internet of Things (IoT — Buyumlar Interneti)
Sinf: 9-sinf
Mavzu: Interaktiv boshqaruv, Toggle mantig'i, kontakt dirillashi (Bounce & Debounce), ko'p tugmali tizimlar

Darsning qisqacha mazmuni ​

Ushbu darsda biz interaktiv elektron boshqaruvning eng professional bosqichiga o'tamiz. Real hayotdagi ko'plab qurilmalarda (masalan, chiroq kaliti, konditsioner yoki xonadon domofoni) tugma ushlab turilmaydi, balki bitta qisqa bosish orqali rejimlar almashtiriladi. Dars davomida mexanik kontaktlarning dirillashi (Button Bounce) muammosini dasturiy yo'l bilan bartaraf etish (Debounce), Toggle effekti va bir nechta tugmalar orqali turli LEDlarni mustaqil boshqarishni o'rganamiz.

Asosiy tushunchalar: ​

  • Toggle (Trigged / Kalit) effekti: Tugma 1 marta bosilganda holat o'zgaradi va yoniq qoladi, yana 1 marta bosilganda esa o'chadi;
  • Kontaktlarning dirillashi (Button Bounce): Tugma bosilganda metall qismlar 5–20 millisekund davomida mikroskopik sakrashi;
  • Debounce: Tebranish davridagi soxta signallarni e'tiborga olmaslik uchun 30–50 ms lik dasturiy filtr qo'llash;
  • Holat o'zgarishini aniqlash (State Change): buttonState != lastButtonState sharti orqali bosilish lahzasini tutish;
  • Mantiqiy inkor (NOT): ledState = !ledState orqali 0 ni 1 ga, 1 ni 0 ga bir harakatda aylantirish;
  • Master Switch: Bitta bosh tugma orqali barcha chiroqlarni birdaniga yoqish yoki o'chirish.

Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar ​

1-topshiriq oson ​

Tinkercad Circuits muhitida yangi loyiha oching va unga 9-sinf_Familiya_Dars9 deb nom bering. Ish maydoniga Arduino Uno, Breadboard, 1 ta Push-button va 1 ta Qizil LED (220 Om rezistor bilan) joylashtiring.

2-topshiriq oson ​

Tugmani Arduino ning D2 piniga va GND ga ulang. Qizil LED anodini 220 Om rezistor orqali D9 piniga, katodini esa GND ga bog'lang.

3-topshiriq oson ​

C++ dasturida global o'zgaruvchilarni e'lon qiling va setup() funksiyasini to'ldiring:

cpp
const int btnPin = 2;
const int ledPin = 9;
int ledState = LOW;
int lastBtn = HIGH;

void setup() {
  pinMode(btnPin, INPUT_PULLUP);
  pinMode(ledPin, OUTPUT);
}

4-topshiriq oson ​

Quyidagi Toggle dasturini loop() ichiga kiriting va simulyatsiyani ishga tushiring:

cpp
void loop() {
  int reading = digitalRead(btnPin);
  if (reading != lastBtn && reading == LOW) {
    ledState = !ledState;
    digitalWrite(ledPin, ledState);
    delay(50);
  }
  lastBtn = reading;
}

Tugmani bitta bosib qo'yib yuboring. LED yoniq qolganini va yana bir marta bosganda o'chganini tekshiring.

5-topshiriq o'rta ​

Dasturdagi delay(50); qatorini olib tashlang (izohga oling //delay(50);). Simulyatsiyani qayta ishga tushirib, tugmani tez-tez bosib ko'ring. Nima uchun ba'zi bosishlarda LED kutilmaganda yonmay yoki o'chmay qolganini daftaringizga yozing. So'ngra 50 ms kechikishni qaytaring.

6-topshiriq o'rta ​

Sxemaga ikkinchi tugma (D3 va GND) hamda ikkinchi Sariq LED (D11 va 220 Om rezistor) qo'shing. Har bir tugma o'ziga tegishli LEDni mustaqil ravishda Toggle qiladigan (1-tugma Qizilni, 2-tugma Sariqni) kodni tuzing.

7-topshiriq o'rta ​

Ikki tugmali "Start/Stop" boshqaruvi dasturlang:

  • 1-tugma (Start) bosilganda: Ikkala chiroq ham yonadi;
  • 2-tugma (Stop) bosilganda: Ikkala chiroq ham o'chadi.

8-topshiriq o'rta ​

Sxemaga uchinchi Yashil LED (D10 va 220 Om rezistor) qo'shing. Bitta tugma yordamida "Rejimlar selektori" (Mode Selector) yasang:

  • Boshlanishda barcha chiroqlar o'chiq;
  • 1-bosish: Faqat Qizil yonadi;
  • 2-bosish: Faqat Sariq yonadi;
  • 3-bosish: Faqat Yashil yonadi;
  • 4-bosish: Hammasi o'chadi va sikl qayta boshlanadi.

9-topshiriq qiyin ​

Rasmiy uslubiy qo'llanmadagi kabi 3 ta tugma va 3 ta LED dan iborat tizim tuzing:

  • 1-tugma: 1-LED holatini almashtiradi;
  • 2-tugma: 1-LED va 2-LED holatlarini birgalikda almashtiradi;
  • 3-tugma: 2-LED va 3-LED holatlarini birgalikda almashtiradi.

10-topshiriq qiyin ​

Tizimga "Heartbeat" (tizim tirikligi indikatori) LEDini qo'shing (masalan, Arduino platasidagi o'rnatilgan 13-pin). Ushbu chiroq tugmalar bosilishidan qat'i nazar, fon rejimida har 1 soniyada uzluksiz miltillab tursin.

11-topshiriq bonus ​

"Aqlli xonadon koridori" loyihasi: Koridorning boshida va oxirida ikkita tugma bor. Istalgan tugma bosilganda koridor chirog'i (LED) yonsin, istalgan tugma yana bosilganda esa chiroq o'chsin (o'tkazgichli kross-kalit mantiqiy modeli).

© 2026 AXVHUB.UZ