Dars xulosasi

• Sinxronlash — qurilma va bulutdagi fayllar avtomatik bir xil bo'ladi; o'chirish ham sinxronlanadi.
• Oflayn rejim — internetsiz tahrirlash, internet qaytganda o'zgarishlar yuklanadi.
• Bepul hajm: Google Drive — 15 GB, OneDrive — 5 GB, Dropbox — 2 GB.
• Xavfsizlik: kuchli parol, 2 bosqichli tekshiruv, eng kam ruxsat, ochiq havolalarni tekshirish, begona kompyuterda Chiqish.
• Ruxsatlar auditi — «kim nimaga kira oladi?»ni vaqti-vaqti bilan tekshirish.
• Loyiha zanjiri: papka → ruxsat → reja (Trello) → jadval (Sheets) → taqdimot (Slides) → izoh → audit.

Qo'shimcha ma'lumot

1. Sinxronlash — «oyna»

Sinxronlangan papka ikki tomonlama oynaga o'xshaydi: bir tomonda nima qilsangiz, ikkinchi tomonda ham aynan shu ko'rinadi. Shuning uchun sinxronlash zaxira nusxa emas — xato o'chirilgan fayl hamma joydan o'chadi. Uni Savatdan (Google Drive'da 30 kun ichida) yoki versiya tarixidan qaytarasiz.

2. Qaysi bulutda qancha joy?

Xizmat	Bepul	Qo'shimcha
Google Drive	15 GB	Gmail va Google Fotosuratlar bilan umumiy
OneDrive	5 GB	Windows'da tayyor o'rnatilgan
Dropbox	2 GB	sodda va tez sinxronlash

Joy tugasa: fayllarni hajm bo'yicha saralang, katta videolarni o'chiring yoki ko'chiring va Savatni tozalang.

3. Bulutda xavfsizlik — 5 qoida

1. Kuchli va har xil parollar (kamida 12 belgi).
2. 2 bosqichli tekshiruv: parol + telefondagi kod.
3. Eng kam ruxsat: Ko'ruvchi yetarli bo'lsa — Muharrir bermang.
4. Shaxsiy hujjatlarni «Havolasi bor har kim» bilan ulashmang.
5. Maktab yoki internet-kafe kompyuterida ishdan so'ng Chiqish.

4. Mini-loyiha tekshiruv ro'yxati

• [ ] Umumiy papka: 5-hafta_Loyiha_GuruhNomi
• [ ] A'zolar — Muharrir, mentor — Izohlovchi
• [ ] Trello: 3 ustun, kamida 6 karta, mas'ul va muddat
• [ ] Sheets: jadval va =SUM()
• [ ] Slides: 5 slayd, har kimning hissasi
• [ ] Kamida 3 ta izoh va javob
• [ ] Ochiq havola yo'q

5. Odatiy xatolar

• «Sinxronlash bor — demak zaxira ham bor» deb o'ylash.
• Savatni tozalamasdan «joy bo'shamadi» deb hayron bo'lish.
• Loyiha tugagach eski a'zolarni ruxsatlarda qoldirish.
• Maktab kompyuterida akkauntdan chiqmaslik.

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
Sinxronlash	Qurilma va bulutdagi fayllarni bir xil holatga keltirish
Oflayn rejim	Internetsiz ishlash, keyin yuklash
Zaxira nusxa (backup)	Faylning alohida saqlangan nusxasi
Savat (Korzina)	O'chirilgan fayllar vaqtincha turadigan joy
Xotira hajmi (kvota)	Bulutda sizga berilgan joy
2 bosqichli tekshiruv (2FA)	Parol + qo'shimcha kod bilan kirish
Ruxsatlar auditi	Kim nimaga kira olishini tekshirish
Faollik paneli	Papkadagi o'zgarishlar tarixi
Sign out	Akkauntdan chiqish

Bilasizmi?

• Google Drive'dagi 15 GB taxminan 4000 ta telefon rasmi yoki 7–8 soatlik oddiy sifatli videoga teng.
• Katta bulut kompaniyalari har bir faylning nusxasini turli joylardagi bir nechta serverda saqlaydi — bitta server buzilsa ham fayl yo'qolmaydi.
• Dropbox 2008-yilda paydo bo'lgan; uning asoschisi fleshkasini uyda unutib qo'ygani uchun bu g'oyani o'ylab topganini aytadi.

Topshiriqlar

1. Sinxronlashmi? oson

Telefondagi rasm o'chirildi, sinxronlash yoqilgan. Bulutda rasm qoladimi? Qanday qaytarasiz? Kutiladigan natija: 2 ta javob.

2. Bepul hajmlar oson

Google Drive, OneDrive va Dropbox ning bepul hajmini yozing va eng kattasini belgilang. Kutiladigan natija: 3 qatorli jadval.

3. 5 qoida oson

Bulutda xavfsizlikning 5 qoidasini o'z so'zingiz bilan yozing. Kutiladigan natija: 5 bandli ro'yxat.

4. Oflayn oson

Internet yo'q joyda hujjat ustida ishlash qanday bo'ladi? 2 jumla yozing. Kutiladigan natija: oflayn rejim tushuntirilgan.

5. Xavfli sozlama o'rta

Baholar — «Havolasi bor har kim — Muharrir». Nima xavfli va qanday tuzatasiz? Kutiladigan natija: xavf va tuzatish.

6. Joy tugadi o'rta

Drive 15 GB dan 14,8 GB band. 4 qadamli tozalash rejasini yozing. Kutiladigan natija: 4 bandli reja.

7. Ruxsatlar auditi o'rta

O'zingizning (yoki namunaviy) 3 ta faylingiz uchun «kim kira oladi va qanday ruxsat bilan» jadvalini tuzing. Kutiladigan natija: 3 qatorli jadval va xulosa.

8. Papka daraxti o'rta

Mini-loyiha uchun papka tuzilmasini chizing: Rasmlar, Hujjatlar, Taqdimot ichki papkalari bilan. Kutiladigan natija: daraxt chizmasi.

9. Mini-loyiha qiyin

Guruh bilan «Bulutdagi sinf loyihasi»ni tekshiruv ro'yxati bo'yicha bajaring. Kutiladigan natija: 7 ta belgi qo'yilgan ro'yxat va havola.

10. Hissani isbotlang qiyin

Versiya tarixi yoki Faollik panelidan foydalanib, loyihaga har bir a'zo nima qo'shganini 3 jumlada yozing. Kutiladigan natija: a'zolar hissasi.

11. Taqqoslash qiyin

Faylni fleshkada va bulutda saqlashni 4 mezon bo'yicha taqqoslang (kirish, xavfsizlik, hamkorlik, yo'qolish xavfi). Kutiladigan natija: 4 qatorli jadval va xulosa.

12. Oilaviy bulut bonus

Oilangiz uchun umumiy foto-albom papkasi rejasini tuzing: kimga qanday ruxsat va nega. Kutiladigan natija: ruxsatlar jadvali.

O'zingizni tekshiring

1. Sinxronlash nima?
2. Nega sinxronlash zaxira nusxa emas?
3. O'chirilgan faylni qanday qaytarasiz?
4. Uchta xizmatning bepul hajmi qancha?
5. 2 bosqichli tekshiruv nimadan himoya qiladi?
6. «Havolasi bor har kim» qachon xavfli?
7. Ruxsatlar auditi qanday o'tkaziladi?

Uyga vazifa

Shaxsiy bulutingiz (yoki namunaviy fayllar) bo'yicha ruxsatlar auditini o'tkazing va xavfsizlik rejasini yozing. 20–30 daqiqa. Batafsil — haftalik uyga vazifada.