---

Dars xulosasi

• ps aux jarayonlarni ko'rsatadi, top va htop CPU va xotirani, iotop diskni kuzatadi.
• kill PID jarayonni to'xtatadi, kill -9 oxirgi chora.
• crontab -e/-l/-r: vazifalarni tahrirlash, ko'rish va o'chirish.
• Cron qatori: daqiqa soat kun oy hafta_kuni buyruq.
• */5, 1-5, 1,15, @reboot kabi yozuvlar.
• at bir martalik vazifa; atq ko'radi, atrm bekor qiladi.

---

Qo'shimcha ma'lumot

1. htop tugmalari

F6 saralash, F4 filtr, F9 jarayonni to'xtatish, F10 chiqish. Sichqoncha ham ishlaydi.

2. Cron muammolari

Skript bajariladigan emas (chmod +x), yo'l nisbiy, PATH qisqa, natija log ga yo'naltirilmagan: shu sabablar eng ko'p uchraydi.

3. Odatiy xatolar

Daqiqa va soatni adashtirish; crontab -r bilan hamma vazifani o'chirish; kill -9 ni darrov ishlatish.

---

Atamalar lug'ati

Atama	Ma'nosi
Jarayon	Ishlayotgan dastur
PID	Jarayon raqami
top / htop	CPU va xotira monitoringi
iotop	Disk yuklamasi monitoringi
cron	Vazifalarni vaqt bo'yicha ishga tushiruvchi xizmat
crontab	Cron vazifalari jadvali
at	Bir martalik vazifa
SIGKILL	kill -9, majburiy to'xtatish

---

Bilasizmi?

• Cron nomi yunoncha «chronos» (vaqt) so'zidan olingan.
• htop ni top ning rangli va qulay vorisi deb atashadi.
• Haftaning yakshanba kuni cron da 0 va 7 bilan yoziladi.

---

Topshiriqlar

1. Jarayon toping oson

ps aux | grep ssh bilan ssh jarayonlarini toping.

Kutiladigan natija: Ro'yxatda PID ko'rinadi.

2. htop oson

htop ni oching va eng ko'p CPU yeyuvchi jarayonni aniqlang.

Kutiladigan natija: Jarayon nomi.

3. crontab -l oson

Joriy cron vazifalarini ko'ring.

Kutiladigan natija: Ro'yxat yoki «no crontab».

4. Maydonlar oson

Cron qatorining 5 maydonini tartib bilan sanang.

Kutiladigan natija: Daqiqa, soat, kun, oy, hafta kuni.

5. Har 5 daqiqa o'rta

Har 5 daqiqada date >> ~/vaqt.txt bajaruvchi qatorni yozing.

Kutiladigan natija: */5 * * * * date >> ~/vaqt.txt.

6. Ish kunlari o'rta

Ish kunlari 09:00 da bajariladigan qatorni yozing.

Kutiladigan natija: 0 9 * * 1-5 ....

7. Oyning 1-kuni o'rta

Har oyning 1-kuni yarim tunda ishlovchi qatorni yozing.

Kutiladigan natija: 0 0 1 * * ....

8. at o'rta

at now + 2 minutes bilan fayl yarating va atq bilan ko'ring.

Kutiladigan natija: Navbatda vazifa bor.

9. Qatorni o'qing qiyin

15 14 1 * * qachon ishlaydi?

Kutiladigan natija: Har oyning 1-kuni 14:15.

10. Sekin tizim qiyin

Tizim sekinlashdi. Qaysi vositalar bilan sababni (CPU, xotira, disk) topasiz?

Kutiladigan natija: top/htop va iotop.

11. Xatoni toping qiyin

Cron vazifa ishlamayapti: * * * * * zaxira.sh. Sabablarni yozing.

Kutiladigan natija: To'liq yo'l, chmod +x, log yo'q.

12. Mini-monitor bonus

Har daqiqada diskdagi bo'sh joyni (df -h) log ga yozuvchi cron vazifasi yarating, 3 daqiqadan so'ng log ni tekshirib, qatorni o'chiring.

Kutiladigan natija: Log da 3 ta yozuv.

---

O'zingizni tekshiring

1. top va htop farqi?
2. iotop nimani ko'rsatadi?
3. Cron qatori maydonlari?
4. */5 nima?
5. at va cron farqi?
6. crontab -r nima qiladi?
7. kill va kill -9 farqi?

---

Uyga vazifa

cron vazifasi va at mashqini bajaring, monitoring hisobotini yozing (25 daqiqa). To'liq shart: uyga-vazifa.md.